Triveṇīvidyāmārgarahasyasaṅketam

त्रिवेणीविद्यामार्गरहस्यसङ्केतम्

 

Bhagavatī Anugraha

Triveṇī Saṅketam
भगवतीअनुग्रह

त्रिवेणीसङ्केतम्

----------------------

na sarve janāḥ
न सर्वे जनाः
asya mārgasya saṅketān jānanti॥
अस्य मार्गस्य सङ्केतान् जानन्ति॥
na sarveṣu hṛdayeṣu
न सर्वेषु हृदयेषु
triveṇīspandaḥ jāyate॥
त्रिवेणीस्पन्दः जायते॥
kecit tu
केचित् तु
janmārabhya eva
जन्मारभ्य एव
adṛśyena anugraheṇa ānītāḥ bhavanti॥
अदृश्येन अनुग्रहेण आनीताः भवन्ति॥

yatra bhagavatī
यत्र भगवती
adhiṣṭhātrīdevatārūpeṇa virājate॥
अधिष्ठात्रीदेवतारूपेण विराजते॥
yatra vā
यत्र वा
triveṇīsaṅgamasya smṛtiḥ pravahati॥
त्रिवेणीसङ्गमस्य स्मृतिः प्रवहति॥
tādṛśe deśe
तादृशे देशे
teṣāṃ janma bhavati॥
तेषां जन्म भवति॥

yad gṛhaṃ
यद् गृहम्
gajalakṣmyāḥ chihnena alaṅkṛtam॥
गजलक्ष्म्याः चिह्नेन अलङ्कृतम्॥
yatra śrīḥ
यत्र श्रीः
maunena tiṣṭhati॥
मौनेन तिष्ठति॥
tatraiva
तत्रैव
bhagavatyāḥ sūkṣmā anugrahadhārā
भगवत्याः सूक्ष्मा अनुग्रहधारा
adṛśyarūpeṇa pravartate॥
अदृश्यरूपेण प्रवर्तते॥

mātāpitarau api
मातापितरौ अपि
na atyalaṅkṛtacittau॥
न अत्यलङ्कृतचित्तौ॥
na darpaspanditau॥
न दर्पस्पन्दितौ॥
saralabhāvayuktau॥
सरलभावयुक्तौ॥
mahāvināyakasya॥
महाविनायकस्य॥
mahāvināyikyāḥ ca॥
महाविनायिक्याः च॥
bhaktidhārāyāṃ sthitau bhavataḥ॥
भक्तिधारायां स्थितौ भवतः॥

kadācit anyanāmabhiḥ॥
कदाचित् अन्यनामभिः॥
kadācit anyarūpeṇa॥
कदाचित् अन्यरूपेण॥
tathāpi
तथापि
tayor antarspande
तयोः अन्तरस्पन्दे
ekaiva śaktiḥ sphurati॥
एका एव शक्तिः स्फुरति॥

jīvasya janma api
जीवस्य जन्म अपि
na kevalaṃ tasyaiva phalam॥
न केवलं तस्यैव फलम्॥
api tu
अपि तु
bhagavatyāḥ prasādena
भगवत्याः प्रसादेन
mātāpitaroḥ cetanā api
मातापितरोः चेतना अपि
śanaiḥ unnatiṃ gacchati॥
शनैः उन्नतिं गच्छति॥

anekeṣu janmasu api॥

अनेकेषु जन्मसु अपि॥

te mātāpitarau॥

ते मातापितरौ॥

bhagavatyāḥ bhaktau eva āsātām॥

भगवत्याः भक्तौ एव आसाताम्॥

 

tathāpi॥

तथापि॥

saṃsārasāgaraṃ tartum॥

संसारसागरं तर्तुम्॥

ātmasākṣātkāraḥ avaśyakaḥ॥

आत्मसाक्षात्कारः आवश्यकः॥

 

yāvat॥

यावत्॥

ahaṃbhāvaḥ tiṣṭhati॥

अहम्भावः तिष्ठति॥

tāvat॥

तावत्॥

jīvasya cetanā॥

जीवस्य चेतना॥

pūrṇatayā na udeti॥

पूर्णतया न उदेति॥

 

ataeva॥

अतएव॥

bhagavatyāḥ anugraheṇa॥

भगवत्याः अनुग्रहेण॥

tādṛśaḥ jīvaḥ॥

तादृशः जीवः॥

tasmin kule janma prāpnoti॥

तस्मिन् कुले जन्म प्राप्नोति॥

 

yasya jīvanasya lakṣyam॥

यस्य जीवनस्य लक्ष्यम्॥

“ahaṃ nāsmi” iti jñānam॥

“अहं नास्मि” इति ज्ञानम्॥

 

tenaiva॥

तेनैव॥

śanaiḥ śanaiḥ॥

शनैः शनैः॥

mātṛpitroḥ ṛṇabandhāḥ

मातृपित्रोः ऋणबन्धाः

mocanaṃ yānti॥

मोचनं यान्ति॥

 

mātṛṛṇaṃ hi॥

मातृऋणं हि॥

na sulabhaṃ pratiśodhayitum॥

न सुलभं प्रतिशोधयितुम्॥

 

yato mātā॥

यतो माता॥

kevalaṃ dehaṃ na dadāti॥

केवलं देहं न ददाति॥

prāṇadhārāṃ api vahati॥

प्राणधारां अपि वहति॥

 

ataeva॥

अतएव॥

sādhakena॥

साधकेन॥

svajanma॥

स्वजन्म॥

na vyarthaṃ kartavyam॥

न व्यर्थं कर्तव्यम्॥

 

sarvāḥ śaktayaḥ॥

सर्वाः शक्तयः॥

sarvāḥ vedanāḥ॥

सर्वाः वेदनाः॥

sarvāḥ parīkṣāḥ ca॥

सर्वाः परीक्षाः च॥

 

janmaprayojanasya॥

जन्मप्रयोजनस्य॥

pūraṇāya eva॥

पूरणाय एव॥

 

bhaktyā॥

भक्त्या॥

sevayā॥

सेवया॥

ātmasamarpaṇena ca॥

आत्मसमर्पणेन च॥

 

bhagavatyāḥ icchayā eva॥

भगवत्याः इच्छया एव॥

mātṛṛṇasya api॥

मातृऋणस्य अपि॥

śanaiḥ pariśuddhiḥ bhavati॥

शनैः परिशुद्धिः भवति॥

bālyāt eva
बाल्यात् एव
sa jīvaḥ
स जीवः
svajīvanasya prayojanaṃ jñātum icchati॥
स्वजीवनस्य प्रयोजनं ज्ञातुम् इच्छति॥
na kevalaṃ laukikasukham॥
न केवलं लौकिकसुखम्॥
na kevalaṃ yaśaḥ॥
न केवलं यशः॥
antarhṛdaye
अन्तर्हृदये
ekaḥ praśnaḥ punaḥ punaḥ udeti॥
एकः प्रश्नः पुनः पुनः उदेति॥
“kimartham ayaṃ prāṇaḥ?”
“किमर्थम् अयं प्राणः?”
“kā nāma mama gatiḥ?”
“का नाम मम गतिः?”

yāni duḥkhāni
यानि दुःखानि
tasya jīvane āgacchanti॥
तस्य जीवने आगच्छन्ति॥
tāni api
तानि अपि
na kevalaṃ pīḍārūpāṇi॥
न केवलं पीडारूपाणि॥
bhagavatyāḥ guhyaśikṣaṇāni eva॥
भगवत्याः गुह्यशिक्षणानि एव॥
yato yadā
यतो यदा
sa prāṇasya lakṣyaṃ jñāsyati॥
स प्राणस्य लक्ष्यं ज्ञास्यति॥
tadā
तदा
niścayena
निश्चयेन
tasmin eva kārye
तस्मिन् एव कार्ये
ātmanam arpayiṣyati॥
आत्मनम् अर्पयिष्यति॥

guruḥ api
गुरुः अपि
na akāle āgacchati॥
न अकाले आगच्छति॥
yadā sādhakaḥ
यदा साधकः
antarataḥ siddhaḥ bhavati॥
अन्तरतः सिद्धः भवति॥
tadā eva
तदा एव
gurudhārā prakāśate॥
गुरुधारा प्रकाशते॥

guror iṣṭadevatā api
गुरोरिष्टदेवता अपि
sādhakasya hṛdayaspandena saha
साधकस्य हृदयस्पन्देन सह
ekatāṃ gacchati॥
एकतां गच्छति॥
tena saṃśayaḥ śāmyati॥
तेन संशयः शाम्यति॥
hṛdayaṃ sthirībhavati॥
हृदयं स्थिरीभवति॥

sarveṣu yugeṣu api
सर्वेषु युगेषु अपि
pañca mahāguravaḥ
पञ्च महागुरवः
dharmadhārāṃ vahanti॥
धर्मधारां वहन्ति॥
teṣu ekena saha
तेषु एकेन सह
asya mārgasya sādhakaḥ
अस्य मार्गस्य साधकः
avaśyaṃ sambandhaṃ prāpnoti॥
अवश्यं सम्बन्धं प्राप्नोति॥

tathāpi
तथापि
etāni sarvāṇi saṅketāni
एतानि सर्वाणि सङ्केतानि
na garvāya॥
न गर्वाय॥
na viśeṣābhimānāya॥
न विशेषाभिमानाय॥
api tu
अपि तु
sevāyai॥
सेवायै॥
vivekāya॥
विवेकाय॥
dharmaniṣṭhāyai ca॥
धर्मनिष्ठायै च॥

ataeva
अतएव
sa sādhakaḥ
स साधकः
sarvadā eva
सर्वदा एव
bhagavatyāḥ sevakaḥ bhūtvā tiṣṭhet॥
भगवत्याः सेवकः भूत्वा तिष्ठेत्॥

​

Antaragniparikṣā

अन्तरग्निपरीक्षा

----------------------

na sarveṣāṃ sādhakānāṃ॥
न सर्वेषां साधकानाम्॥
mārgaḥ samaḥ bhavati॥
मार्गः समः भवति॥

kecit tu॥
केचित् तु॥
janmārabhya eva॥
जन्मारभ्य एव॥
antaragninā parīkṣyante॥
अन्तराग्निना परीक्ष्यन्ते॥

yad duḥkhaṃ॥
यद् दुःखम्॥
bāhyatvacam iva॥
बाह्यत्वचम् इव॥
śanaiḥ apanīyate॥
शनैः अपनीयते॥

yad vedanā॥
यद् वेदना॥
agnidāhavat॥
अग्निदाहवत्॥
antarhṛdaye sphurati॥
अन्तर्हृदये स्फुरति॥

kadācit॥
कदाचित्॥
lokaḥ api॥
लोकः अपि॥
sādhakasya apamānaṃ karoti॥
साधकस्य अपमानं करोति॥

kadācit॥
कदाचित्॥
sarvāḥ diśaḥ॥
सर्वाः दिशः॥
śūnyā iva dṛśyante॥
शून्या इव दृश्यन्ते॥

kadācit॥
कदाचित्॥
sādhakaḥ eva cintayati॥
साधकः एव चिन्तयति॥
“asti vā īśvaraḥ?”॥
“अस्ति वा ईश्वरः?”॥

etādṛśī parīkṣā॥
एतादृशी परीक्षा॥
na kevalaṃ triveṇīvidyāyāḥ॥
न केवलं त्रिवेणीविद्यायाः॥

ye ye॥
ये ये॥
svasya iṣṭadevatāyāḥ॥
स्वस्य इष्टदेवतायाः॥
mārge॥
मार्गे॥
satyaniṣṭhayā gacchanti॥
सत्यनिष्ठया गच्छन्ति॥

te sarve api॥
ते सर्वे अपि॥
kadācit॥
कदाचित्॥
etādṛśīm antaragniparikṣāṃ॥
एतादृशीम् अन्तराग्निपरीक्षाम्॥
anubhavanti॥

rāmāyaṇe api॥
रामायणे अपि॥
mahābhārate api॥
महाभारते अपि॥
etad rahasyaṃ dṛśyate॥
एतद् रहस्यं दृश्यते॥

yadi śrīrāmacandraḥ॥
यदि श्रीरामचन्द्रः॥
kevalaṃ parameśvaraḥ iti paṭhyate॥
केवलं परमेश्वरः इति पठ्यते॥

tarhi॥
तर्हि॥
tasya vanavāsaḥ॥
तस्य वनवासः॥
sītāyāḥ vedanā॥
सीतायाः वेदना॥
lakṣmaṇasya apamānaḥ॥
लक्ष्मणस्य अपमानः॥

ete sarve॥
एते सर्वे॥
na gambhīratayā avagamyante॥
न गम्भीरतया अवगम्यन्ते॥

ataeva॥
अतएव॥
śrīrāmāyaṇaṃ॥
श्रीरामायणम्॥
śrīrāmacandraṃ nararūpeṇa॥
श्रीरामचन्द्रं नररूपेण॥
śrīañjaneyaṃ vānararūpeṇa ca॥
श्रीआञ्जनेयं वानररूपेण च॥

paṭhitavyam॥
पठितव्यम्॥

tadā eva॥
तदा एव॥
dharmasya gurutā॥
धर्मस्य गुरूता॥
bhakteḥ agniḥ॥
भक्तेः अग्निः॥
sevāyāḥ niṣṭhā॥
सेवायाः निष्ठा॥

samyak jñāyate॥
सम्यक् ज्ञायते॥

bhagavatyāḥ anugrahaḥ api॥
भगवत्याः अनुग्रहः अपि॥
kadācit॥
कदाचित्॥
na puṣpavat āgacchati॥
न पुष्पवत् आगच्छति॥

kadācit॥
कदाचित्॥
sarvaṃ bhaṅktvā॥
सर्वं भङ्क्त्वा॥
ahaṃbhāvaṃ dagdhvā॥
अहम्भावं दग्ध्वा॥

śuddhacetanāṃ nirmāti॥
शुद्धचेतनां निर्माति॥

tasmāt॥
तस्मात्॥
sādhakena॥
साधकेन॥
duḥkhe api॥
दुःखे अपि॥
iṣṭadevatā॥
इष्टदेवता॥
na vismartavyā॥

yato॥
यतो॥
antaragnau eva॥
अन्तराग्नौ एव॥
kadācit॥
कदाचित्॥
śuddhaḥ satyaspandaḥ॥
शुद्धः सत्यस्पन्दः॥
prādurbhavati॥
प्रादुर्भवति॥

 

Śaṅkha–Cakra–Rahasyaṃ

शङ्ख–चक्र–रहस्यम्

----------------------

tataḥ śanaiḥ
ततः शनैः
sādhakasya antarhṛdaye
साधकस्य अन्तर्हृदये
triveṇīspandaḥ jāyate॥
त्रिवेणीस्पन्दः जायते॥

na saḥ bāhyaśabdena jñāyate॥
न सः बाह्यशब्देन ज्ञायते॥
na kevalaṃ adbhutacihnaiḥ॥
न केवलं अद्भुतचिह्नैः॥
api tu॥
अपि तु॥
dharmasya sūkṣmagatyā॥
धर्मस्य सूक्ष्मगत्या॥

tadā jñāyate॥
तदा ज्ञायते॥
yat satyanārāyaṇasya
यत् सत्यनारायणस्य
nīlacakrasudarśanam॥
नीलचक्रसुदर्शनम्॥
na kevalaṃ āyudham॥
न केवलं आयुधम्॥
dharmaspandasya
धर्मस्पन्दस्य
jīvantacakram eva॥
जीवन्तचक्रम् एव॥

mahāvināyakasya api
महाविनायकस्य अपि
pāñcajanyaśaṅkhaḥ
पाञ्चजन्यशङ्खः
na kevalaṃ nādarūpaḥ॥
न केवलं नादरूपः॥
satyanādasya
सत्यनादस्य
antarudgāraḥ eva॥
अन्तरुद्गारः एव॥

tayor madhye
तयोर्मध्ये
śrīvanadurgā
श्रीवनदुर्गा
viṣṇupādukārūpeṇa
विष्णुपादुकारूपेण
maunena virājate॥
मौनेन विराजते॥

śrīśaṅkhacakradhāriṇyai vanadurgāyai namo namaḥ॥
श्रीशङ्खचक्रधारिण्यै वनदुर्गायै नमो नमः॥

 

Bhagavatyāḥ Anugrahaḥ –

Daivamudrāḥ – Phalam

भगवत्याः अनुग्रहः –

दैवमुद्राः – फलम्

----------------------

 yāni yāni pūjādravyāṇi

यानि यानि पूजाद्रव्याणि

yāḥ yāḥ pādukāḥ

याः याः पादुकाः

yāni āvāhanacihnāni

यानि आवाहनचिह्नानि

sthūlarūpeṇa vā

स्थूलरूपेण वा

sūkṣmarūpeṇa vā॥

सूक्ष्मरूपेण वा॥

 

tāni sarvāṇi

तानि सर्वाणि

bhagavatyāḥ anugraheṇa eva

भगवत्याः अनुग्रहेण एव

sādhakasya jīvane āgacchanti॥

साधकस्य जीवने आगच्छन्ति॥

 

kadācit mantraḥ॥

कदाचित् मन्त्रः॥

kadācit pādukā॥

कदाचित् पादुका॥

kadācit śabdaḥ॥

कदाचित् शब्दः॥

kadācit svapnaḥ॥

कदाचित् स्वप्नः॥

kadācit maunaspandaḥ॥

कदाचित् मौनस्पन्दः॥

 

ete sarve api

एते सर्वे अपि

na sahasā avagantavyāḥ॥

न सहसा अवगन्तव्याः॥

na sarve saṅketāḥ ādeśāḥ॥

न सर्वे सङ्केताः आदेशाः॥

na sarvāḥ antarvṛttayaḥ

न सर्वाः अन्तर्वृत्तयः

divyaspandāḥ॥

दिव्यस्पन्दाः॥

 

ataeva॥

अतएव॥

vivekaḥ avaśyakaḥ॥

विवेकः आवश्यकः॥

gurusmṛtiḥ avaśyakā॥

गुरुस्मृतिः आवश्यकाः॥

hanumatkṛpā api avaśyakā॥

हनुमत्कृपा अपि आवश्यकाः॥

 

ye avivekena dhāvanti॥

ये अविवेकेन धावन्ति॥

te bhrāmyanti॥

ते भ्राय्म्यन्ति॥

ye adbhutalobhena calanti॥

ये अद्भुतलोभेन चलन्ति॥

te svacittasya māyājāle patanti॥

ते स्वचित्तस्य मायाजाले पतन्ति॥

 

bhagavatyāḥ saṅketāḥ tu॥

भगवत्याः सङ्केताः तु॥

śanaiḥ āgacchanti॥

शनैः आगच्छन्ति॥

niḥśabdena sphuranti॥

निःशब्देन स्फुरन्ति॥

antaragniṃ śodhayanti॥

अन्तराग्निं शोधयन्ति॥

 

tadā sādhakaḥ paśyati॥

तदा साधकः पश्यति॥

yat pūjā

यत् पूजा

na kevalaṃ kriyā॥

न केवलं क्रिया॥

na kevalaṃ dravyasamarpanam॥

न केवलं द्रव्यसमर्पणम्॥

 

api tu॥

अपि तु॥

cittasya pariśuddhiḥ॥

चित्तस्य परिशुद्धिः॥

prāṇasya niścayaḥ॥

प्राणस्य निश्चयः॥

sevāyāḥ pravāhaḥ ca॥

सेवायाः प्रवाहः च॥

 

yadā bhaktiḥ

यदा भक्तिः

svabhāvībhavati॥

स्वभावीभवति॥

yadā sevā

यदा सेवा

niḥśabdā jāyate॥

निःशब्दा जायते॥

yadā nāma

यदा नाम

antarucchvāse sphurati॥

अन्तरुच्छ्वासे स्फुरति॥

 

tadā jñeyaṃ॥

तदा ज्ञेयम्॥

yat bhagavatyāḥ anugrahaḥ

यत् भगवत्याः अनुग्रहः

śanaiḥ sādhakasya jīvane

शनैः साधकस्य जीवने

adhikāraṃ racayati॥

अधिकारं रचयति॥

 

Hanumatkṛpā

हनुमत्कृपा

---------------------- 

ārambhāt eva

आरम्भात् एव

asya guh yamārgasya

अस्य गुह्यमार्गस्य

adṛśyarūpeṇa

अदृश्यरूपेण

hanumataḥ anugrahaḥ pravartate॥

हनुमतः अनुग्रहः प्रवर्तते॥

 

janmāt pūrvam api॥

जन्मात् पूर्वम् अपि॥

janmānantaram api॥

जन्मानन्तरम् अपि॥

bhagavatyāḥ sevāyāḥ adhikāraḥ

भगवत्याः सेवायाः अधिकारः

tasya kṛpayā eva jāyate॥

तस्य कृपया एव जायते॥

 

āñjanīmātā॥

आञ्जनीमाता॥

prāṇanāthaḥ॥

प्राणनाथः॥

hanumān svāmī॥

हनुमान् स्वामी॥

suvarchalāmātā ca॥

सुवर्चलामाता च॥

śrīsītārāmacandrasya divyapādukāḥ ca॥

श्रीसीतारामचन्द्रस्य दिव्यपादुकाः च॥

 

ete sarve api

एते सर्वे अपि

mārge rakṣārūpeṇa tiṣṭhanti॥

मार्गे रक्षारूपेण तिष्ठन्ति॥

 

ataeva॥

अतएव॥

hanumantaṃ sadā agre sthāpayet॥

हनुमन्तं सदा अग्रे स्थापयेत्॥

yato vivekaḥ

यतो विवेकः

tasya dṛṣṭyā eva jāyate॥

तस्य दृष्ट्या एव जायते॥

 

yad devatārūpaṃ

यद् देवतारूपम्

svahṛdayaṃ śikṣayati॥

स्वहृदयं शिक्षयति॥

tat api agre dhārayet॥

तत् अपि अग्रे धारयेत्॥

yato mārgaḥ

यतो मार्गः

na kevalaṃ śāstreṣu dṛśyate॥

न केवलं शास्त्रेषु दृश्यते॥

antarviveke api sphurati॥

अन्तर्विवेके अपि स्फुरति॥

 

hanumān hi॥

हनुमान् हि॥

na kevalaṃ balasya mūrtiḥ॥

न केवलं बलस्य मूर्तिः॥

sa eva॥

स एव॥

niṣṭhāyāḥ prāṇaḥ॥

निष्ठायाः प्राणः॥

sevāyāḥ dhārā॥

सेवायाः धारा॥

vivekasya dīpaḥ॥

विवेकस्य दीपः॥

bhaktasya rakṣā ca॥

भक्तस्य रक्षा च॥

 

ye bhayena nivartante॥

ये भयेन निवर्तन्ते॥

te madhye eva tiṣṭhanti॥

ते मध्ये एव तिष्ठन्ति॥

ye avivekena dhāvanti॥

ये अविवेकेन धावन्ति॥

te bhrāmyanti॥

ते भ्राय्म्यन्ति॥

 

ye tu॥

ये तु॥

hanumatkṛpayā॥

हनुमत्कृपया॥

gurudhārayā॥

गुरुधारया॥

antarvivekena ca॥

अन्तर्विवेकेन च॥

śanaiḥ gacchanti॥

शनैः गच्छन्ति॥

 

te eva॥

ते एव॥

triveṇīvidyāyāḥ

त्रिवेणीविद्यायाः

guhyamārgaṃ paśyanti॥

गुह्यमार्गं पश्यन्ति॥

 

yadā sādhakaḥ

यदा साधकः

mahānīlacakrasya bhramaṇe api॥

महानीलचक्रस्य भ्रमणे अपि॥

svamārgaṃ na vismarati॥

स्वमार्गं न विस्मरति॥

tadā jñeyaṃ॥

तदा ज्ञेयम्॥

yat hanumatkṛpā

यत् हनुमत्कृपा

tasya agre gacchati॥

तस्य अग्रे गच्छति॥

 

tataḥ śanaiḥ॥

ततः शनैः॥

bhayaṃ śāmyati॥

भयं शाम्यति॥

cittaṃ sthirībhavati॥

चित्तं स्थिरीभवति॥

sevā svabhāvībhavati॥

सेवा स्वभावीभवति॥

 

na kevalaṃ mantrajāpena॥

न केवलं मन्त्रजापेन॥

na kevalaṃ bahupūjanena॥

न केवलं बहुपूजनेन॥

api tu॥

अपि तु॥

niḥśabdabaktyā॥

निःशब्दभक्त्या॥

gurusmṛtyā॥

गुरुस्मृत्या॥

hanumadānugrahena ca॥

हनुमदानुग्रहेण च॥

 

antaragniḥ śuddhyati॥

अन्तराग्निः शुद्ध्यति॥

vivekaḥ prakāśate॥

विवेकः प्रकाशते॥

saṅketāḥ sphuṭībhavanti॥

सङ्केताः स्फुटीभवन्ति॥

 

tadā sādhakaḥ

तदा साधकः

na kevalaṃ mārgaṃ paśyati॥

न केवलं मार्गं पश्यति॥

svayam eva mārgarūpaḥ bhavati॥

स्वयम् एव मार्गरूपः भवति॥

 

iti hanumatkṛpā॥

इति हनुमत्कृपा॥

 

Samayasaṅketāḥ

समयसङ्केताः

---------------------- 

bhagavatī api

भगवती अपि

saṅketā samayeśvarī iti kathyate॥

सङ्केता समयेश्वरी इति कथ्यते॥

 

yato mārge mārge

यतो मार्गे मार्गे

sūkṣmāḥ saṅketāḥ āgacchanti॥

सूक्ष्माः सङ्केताः आगच्छन्ति॥

 

kadācit maunena॥

कदाचित् मौनेन॥

kadācit spandena॥

कदाचित् स्पन्देन॥

kadācit svapnarūpeṇa॥

कदाचित् स्वप्नरूपेण॥

kadācit antarśabdavat॥

कदाचित् अन्तर्शब्दवत्॥

 

na te sarve

न ते सर्वे

sahasā avagantavyāḥ॥

सहसा अवगन्तव्याः॥

na ca sarve

न च सर्वे

paramādeśāḥ iti mantavyāḥ॥

परमादेशाः इति मन्तव्याः॥

 

sādhakasya vivekaḥ eva

साधकस्य विवेकः एव

atra prathamaṃ rakṣaṇam॥

अत्र प्रथमं रक्षणम्॥

 

ye adbhutecchayā

ये अद्भुतेच्छया

sarvaṃ daivam iti manyante॥

सर्वं दैवम् इति मन्यन्ते॥

te śanaiḥ bhrāmyanti॥

ते शनैः भ्राय्म्यन्ति॥

 

ye bhayena

ये भयेन

sarvān saṅketān nivārayanti॥

सर्वान् सङ्केतान् निवारयन्ति॥

te api

ते अपि

antarpravāhaṃ na paśyanti॥

अन्तरप्रवाहं न पश्यन्ति॥

 

madhye eva॥

मध्ये एव॥

dharmaspandaḥ śrūyate॥

धर्मस्पन्दः श्रूयते॥

 

ataeva॥

अतएव॥

gurudhārā॥

गुरुधारा॥

hanumatkṛpā॥

हनुमत्कृपा॥

antarvivekaḥ ca॥

अन्तर्विवेकः च॥

mārgasya dīpikāḥ bhavanti॥

मार्गस्य दीपिकाः भवन्ति॥

 

kadācit sādhakaḥ

कदाचित् साधकः

punar punaḥ ekaṃ nāma śṛṇoti॥

पुनः पुनः एकं नाम शृणोति॥

kadācit ekaiva devatā

कदाचित् एका एव देवता

antarhṛdaye sphurati॥

अन्तर्हृदये स्फुरति॥

 

kadācit anumānena api

कदाचित् अनुमानेन अपि

na jñāyate॥

न ज्ञायते॥

kintu antarātmani

किन्तु अन्तरात्मनि

ekaḥ niḥśabdaḥ ākarṣaḥ jāyate॥

एकः निःशब्दः आकर्षः जायते॥

 

sa eva prathamaḥ saṅketaḥ॥

स एव प्रथमः सङ्केतः॥

 

yadā sādhakaḥ

यदा साधकः

niḥśabdena paśyati॥

निःशब्देन पश्यति॥

yat bhagavatī

यत् भगवती

tasya jīvanaṃ śanaiḥ racayati॥

तस्य जीवनं शनैः रचयति॥

 

tadā jñāyate॥

तदा ज्ञायते॥

yat ayaṃ mārgaḥ

यत् अयं मार्गः

na kevalaṃ icchayā labhyate॥

न केवलं इच्छया लभ्यते॥

anugraheṇa eva prakāśate॥

अनुग्रहेण एव प्रकाशते॥

 

saṅketāḥ api

सङ्केताः अपि

na garvāya॥

न गर्वाय॥

na viśeṣadarśanāya॥

न विशेषदर्शनाय॥

api tu॥

अपि तु॥

cittasya śuddhaye॥

चित्तस्य शुद्धये॥

sevāyāḥ jāgaraṇāya॥

सेवायाः जागरणाय॥

dharmasya smṛtaye ca॥

धर्मस्य स्मृतये च॥

 

yadā saṅketāḥ

यदा सङ्केताः

vivekena dhāryante॥

विवेकेन धार्यन्ते॥

tadā te

तदा ते

mārgasya dīpāḥ bhavanti॥

मार्गस्य दीपाः भवन्ति॥

 

yadā ahaṃkāreṇa gṛhyante॥

यदा अहंकारेण गृह्यन्ते॥

tadā te eva

तदा ते एव

mohasya kāraṇaṃ bhavanti॥

मोहस्य कारणं भवन्ति॥

 

Daṇḍadaṇḍadaṇḍinī

दण्डदण्डदण्डिनी

----------------------

rudrasya daṇḍaḥ ati-krūradāyakaḥ ।

kālasya daṇḍaḥ ati-pīḍādāyakaḥ ।

mātuḥ daṇḍaḥ mahādurbhāgyadāyakaḥ ॥

रुद्रस्य दण्डः अतिक्रूरदायकः ।

कालस्य दण्डः अतिपीडादायकः ।

मातुः दण्डः महादुर्भाग्यदायकः ॥

​

Prakṛtisaṅketāḥ evaṃ

Sādhanopakaraṇāni

प्रकृतिसङ्केताः एवं

साधनोपकरणानि

 ----------------------

kadācit prakṛtiḥ api॥
कदाचित् प्रकृतिः अपि॥
sādhakasya yātrāyām॥
साधकस्य यात्रायाम्॥
sūkṣmān saṅketān dadāti॥
सूक्ष्मान् सङ्केतान् ददाति॥

kadācit abījā tulasī॥
कदाचित् अबीजा तुलसी॥
svayam eva jāyate॥
स्वयम् एव जायते॥

saiva॥
सैव॥
bhagavatyāḥ maunānugrahasya॥
भगवत्याः मौनानुग्रहस्य॥
ekaḥ sūkṣmasaṅketaḥ॥
एकः सूक्ष्मसङ्केतः॥

tataḥ॥
ततः॥
devatāyāḥ arghyajale॥
देवतायाः अर्घ्यजले॥
tulasīdalam ekaṃ॥
तुलसीदलम् एकम्॥
samarpayet॥
समर्पयेत्॥

kadācit॥
कदाचित्॥
rudrākṣabījam api॥
रुद्राक्षबीजम् अपि॥
sādhakasya jīvane॥
साधकस्य जीवने॥
anugraharūpeṇa āgacchati॥
अनुग्रहरूपेण आगच्छति॥

kadācit॥
कदाचित्॥
yātrākāle॥
यात्राकाले॥
loha-kaṭakaḥ॥
लोहकटकः॥
dhāraṇīyaḥ bhavati॥
धारणीयः भवति॥

saḥ api॥
सः अपि॥
sādhakasya॥
साधकस्य॥
dhāraṇāyāṃ sthiratāyai॥
धारणायां स्थिरतायै॥
upakārāya bhavati॥
उपकाराय भवति॥

yatra vanadurgā ārādhyate॥
यत्र वनदुर्गा आराध्यते॥

tatra dvārāṇi॥
तत्र द्वाराणि॥

na śobhante॥
न शोभन्ते॥

etad rahasyaṃ tu॥
एतद् रहस्यं तु॥

sādhakaḥ॥
साधकः॥

kālena svayam eva॥
कालेन स्वयम् एव॥

avagacchati॥
अवगच्छति॥

tathāpi॥
तथापि॥
etāni sarvāṇi॥
एतानि सर्वाणि॥
na lobhāya॥
न लोभाय॥
na adbhutecchāyai॥
न अद्भुतेच्छायै॥

api tu॥
अपि तु॥
bhagavatyāḥ smṛtyai eva॥
भगवत्याः स्मृत्यै एव॥

​

Śakti-cihnāni

शक्ति-चिह्नानि

 ----------------------

yadā sādhakasya cittaṃ

यदा साधकस्य चित्तं

śanaiḥ antarvilīyate॥

शनैः अन्तर्विलीयते॥

yadā bahiḥśabdaḥ

यदा बहिःशब्दः

kṣaṇam iva dūrībhavati॥

क्षणम् इव दूरीभवति॥

 

tadā kadācit॥

तदा कदाचित्॥

nimīlyamāneṣu netreṣu

निमील्यमानेषु नेत्रेषु

candramaṇḍalaṃ śanaiḥ prakāśate॥

चन्द्रमण्डलं शनैः प्रकाशते॥

 

athavā॥

अथवा॥

aruṇodayasya tejaḥ

अरुणोदयस्य तेजः

antar eva sphurati॥

अन्तर एव स्फुरति॥

 

kadācit nīlaprakāśaḥ॥

कदाचित् नीलप्रकाशः॥

kadācit agnispandaḥ॥

कदाचित् अग्निस्पन्दः॥

kadācit maunagurutā॥

कदाचित् मौनगुरुता॥

 

ete sarve api॥

एते सर्वे अपि॥

na sahasā prakāśanīyāḥ॥

न सहसा प्रकाशनीयाः॥

na lokadṛṣṭyai darśanīyāḥ॥

न लोकदृष्ट्यै दर्शनीयाः॥

 

bhagavatyāḥ spandāḥ hi॥

भगवत्याः स्पन्दाः हि॥

maunena vardhante॥

मौनेन वर्धन्ते॥

ahaṃkāreṇa śuṣyanti॥

अहंकारेण शुष्यन्ति॥

 

ataeva॥

अतएव॥

sādhakaḥ sadā॥

साधकः सदा॥

vivekena gacchet॥

विवेकेन गच्छेत्॥

na adbhutalobhena॥

न अद्भुतलोभेन॥

na siddhikāṅkṣayā॥

न सिद्धिकाङ्क्षया॥

 

bhagavatyāḥ prakāśaḥ hi॥

भगवत्याः प्रकाशः हि॥

sūryakoṭisamaprabhaḥ॥

सूर्यकोटिसमप्रभः॥

 

tapasā vinā॥

तपसा विना॥

cittasya śuddhiṃ vinā॥

चित्तस्य शुद्धिं विना॥

tasya dhāraṇā

तस्य धारणा

na sulabhā bhavati॥

न सुलभा भवति॥

 

kadācit sādhakaḥ

कदाचित् साधकः

antarhṛdaye

अन्तर्हृदये

niḥśabdaṃ nādaṃ śṛṇoti॥

निःशब्दं नादं शृणोति॥

kadācit spandaṃ paśyati॥

कदाचित् स्पन्दं पश्यति॥

kadācit kevalaṃ śāntiṃ anubhavati॥

कदाचित् केवलं शान्तिं अनुभवति॥

 

tathāpi॥

तथापि॥

na tatra sthātavyam॥

न तत्र स्थातव्यम्॥

na tatra garvaḥ kartavyaḥ॥

न तत्र गर्वः कर्तव्यः॥

 

yato mārgaḥ॥

यतो मार्गः॥

na kevalaṃ anubhavasya॥

न केवलं अनुभवस्य॥

api tu॥

अपि तु॥

antarparivartanasya॥

अन्तरपरिवर्तनस्य॥

dharmaniṣṭhāyāḥ॥

धर्मनिष्ठायाः॥

sevāyāḥ ca॥

सेवायाः च॥

 

yadā śakti-cihnāni

यदा शक्ति-चिह्नानि

sādhakasya jīvane āgacchanti॥

साधकस्य जीवने आगच्छन्ति॥

 

tadā saḥ

तदा सः

adhikaṃ namraḥ bhavet॥

अधिकं नम्रः भवेत्॥

adhikaṃ maunī bhavet॥

अधिकं मौनी भवेत्॥

adhikaṃ sevakaḥ bhavet॥

अधिकं सेवकः भवेत्॥

 

yato bhagavatyāḥ

यतो भगवत्याः

satyaḥ spandaḥ॥

सत्यः स्पन्दः॥

jīvaṃ unnayati॥

जीवं उन्नयति॥

na tu ahaṃkāram॥

न तु अहंकारम्॥

 

iti॥
इति॥
triveṇīvidyāmārgarahasyasaṅketam॥
त्रिवेणीविद्यामार्गरहस्यसङ्केतम्॥

iti devīprasannam
इति देवीप्रसन्नम्